Trong dòng chảy của thời gian và lịch sử địa lý, việc thay đổi hay bổ sung những danh xưng hành chính vốn là quy luật tự nhiên, phản ánh từng bước đi và sứ mệnh của một vùng đất trong mỗi giai đoạn lịch sử. Hôm nay, vùng đất duyên hải lộng gió này đang chuẩn bị bước vào một chương mới gắn liền với tên gọi đầy kỳ vọng: Khu du lịch biển Giao Ninh.
Danh xưng mới này mang một hàm ý sâu sắc và thật hòa hợp với quy luật của tự nhiên. Chữ “Giao” gợi nhắc về vùng đất Giao Thủy cổ kính, nơi mang ý nghĩa của sự giao hoà, hội tụ những nguồn nước. nơi dòng sông Hồng để lại nguồn phù sa đỏ nặng, bồi đắp và nuôi dưỡng nên dải đất tân bồi trù phú rồi hoà mình vào biển cả bao la. “Giao Ninh” – như một lời ước vọng ngàn đời của cư dân về vùng đất bên bờ sóng bình yên và thịnh vượng.
Mỗi danh xưng đều mang trong mình một sứ mệnh lịch sử. Cái tên Quất Lâm vẫn mãi là một chứng tích vĩ đại, một điểm tựa tinh thần về cuộc hành trình quai đê mở đất suốt hơn một thiên niên kỷ.
..: QUẤT LÂM ĐỊA DANH VÀ GIAI THOẠI 
Giá trị lịch sử của Quất Lâm không chỉ nằm trong ký ức truyền miệng mà đã được khắc ghi trong những bộ địa chí, thư tịch cổ bằng những lời nhận xét vô cùng chân thực và sâu sắc của các bậc học giả danh tiếng:
Trong cuốn sách cổ “Tân biên Nam Định tỉnh địa dư chí lược”, bậc đại trí thức – Tế tửu Quốc tử giám Khiếu Năng Tĩnh đã viết về sự hình thành đầy mộc mạc và sức sống sinh sôi của dải đất này :
“Cồn Quất Lâm: cồn đất ngoài bờ biển tổng Hoành Nha, đất nhô cao thành cồn, mấy ngọn nối tiếp với nhau ước hơn trăm mẫu. Người dân đua nhau ra ở vì ban đầu không phải nộp thuế, sau trồng hoa quả rất tốt như chanh, quýt thì rất sai quả nên mới gọi là cồn Quất Lâm…”
Nghề làm muối mặn mòi – một huyết mạch kinh tế cổ xưa nuôi sống bao thế hệ người dân Quất Lâm – cũng được Đốc học Nam Định Nguyễn Ôn Ngọc khắc họa trong “Nam Định tỉnh địa dư chí” bằng những nhận định giàu giá trị kinh tế và nhân văn:
“Quất Lâm muối trắng hạt tròn, biển sâu nhiều cá lội, là dải phên giậu duyên hải sầm uất bậc nhất phía Đông Nam của phủ… Diêm dân nơi đây vốn tính can trường, dãi dầu mưa nắng bên những ô ruộng muối mặn mòi để kết tinh nên hạt ngọc của biển khơi.”
Không chỉ có các nhà địa lý, sử học, mà người chỉ huy cuộc quai đê lấn biển lẫy lừng thế kỷ XIX – Doanh điền sứ Nguyễn Công Trứ – trong những tờ tấu sớ dâng lên triều đình vua Minh Mạng về việc khẩn hoang vùng duyên hải Giao Thủy và mở rộng bãi bồi, cũng từng thốt lên những lời tâm huyết:
“Đất bồi duyên hải như dải lụa mới dệt, sóng triều đưa phù sa về bồi đắp không ngừng. Thu phục đất hoang, quy tụ dân nghèo, dựng đê ngăn mặn để lập nên xóm làng trù phú, ấy là cái gốc để yên dân, trị nước vậy.”
Sức sống bền bỉ và tình yêu đất biển sâu nặng ấy còn đi vào những câu ca dao cổ tự bao đời, ngân vang khắp các nẻo đường quê hương:
“Ai về đất biển Hoành Nha,
Ghé qua cồn Quất mặn mà muối dưa.
Trải bao nắng sớm mưa trưa,
Đê kia vững chãi muối đưa đón về.”
..: BẢN HÙNG CA MỞ ĐẤT 
Để có được một không gian bằng phẳng, bờ biển thoai thoải lộng gió đón bước chân du khách như ngày hôm nay, Quất Lâm đã trải qua một thiên sử thi chinh phục thiên nhiên đầy gian nan và kiêu hãnh. Từ những thế kỷ trước, các dòng họ tiên phong đã phải lấy mồ hôi và cả xương máu để giữ từng tấc phù sa trước những trận cuồng phong của biển cả.
Sự kết hợp giữa sức người tự phát và sự dẫn dắt vĩ đại của triều đình vào thế kỷ XIX đã tạo nên những bước ngoặt lịch sử. Những con đê ngăn mặn kiên cố như đê Lạc Thiện được hình thành, không chỉ đẩy lui sóng dữ mà còn mở ra những đồng ruộng trù phú, dựng nên làng mạc xóm thôn cho người dân nghèo an cư lạc nghiệp. Hơn 1000 năm lịch sử của vùng đất này là một bản hùng ca bất tử của lòng người, minh chứng cho khát vọng sống phi thường của những diêm dân bám biển làm muối, những nông dân quai đê dựng làng.
..: GIAO NINH BIỂN GỌI
Bước vào giai đoạn phát triển mới, việc quy hoạch lại không gian bãi biển, sắp xếp lại hạ tầng hướng tới sự ngăn nắp, gìn giữ cảnh quan sinh thái chính là sự tiếp nối hoàn hảo cho khát vọng của tiền nhân. Nếu như “Quất Lâm” mãi là biểu tượng của tinh thần khai hoang, lập làng trong gian khó, thì “Giao Ninh” chính là sự hội tụ trọn vẹn của những nguồn lực văn hoá – kinh tế, mở ra không gian phát triển bền vững cho tương lai. Sự chuyển mình này không làm mất đi những giá trị thân thương của ký ức, mà chính là cách thế hệ hôm nay nâng niu, trân trọng và viết tiếp trang sử mở đất mà cha anh đã dày công vun đắp.
Mỗi người khi đi trên những con đường thênh thang hướng ra biển hôm nay, lắng nghe tiếng sóng vỗ vào bờ cát mịn, hãy nhớ rằng dưới tầng đất ấy là những dải đê cổ, là dòng chảy phù sa ngàn năm đang âm thầm nuôi dưỡng tâm hồn của mảnh đất này. Tên gọi có thể biến đổi theo bước tiến của lịch sử, nhưng tinh thần kiên cường, lòng biết ơn sâu sắc đối với quá khứ và khát vọng vươn ra biển lớn sẽ mãi là mạch ngầm bất tận, chảy tràn trong huyết quản và làm nên sức sống trường tồn cho vùng đất cửa sông.
✍🏻 Đỗ Chung / NAM ĐỊNH ĐẤT VÀ NGƯỜI
📷 Du lịch Việt
