(Ký – Hoàng Phương)
24/10/2026
Trưa cuối tuần tháng 10, nắng thu vàng ruộm, thời tiết mát mẻ, anh Đông, anh Thắng đón tôi đi gặp mặt “cựu Vàng Anh”. Lên xe, những người anh tôi mới chỉ thấy trên ti vi rất thân thiện, kể tôi nghe bao chuyện ngày xưa.
- “Ngày xưa, các anh học nhạc vất vả lắm, cẩn thận lắm. Học ký xướng âm thành thạo mới được học những cái tiếp theo. Rất căn bản” – anh Thắng kể.
- “Thế sau ký xướng âm, anh học cái gì?” – tôi hỏi.
- “Cả hai anh đều học cello” – Vừa lái xe, anh Đông vừa trả lời.
- “Ồ, cello à? Bây giờ Nam Định còn dạy cello không anh nhỉ?”
- “Có đấy, nhưng không như ngày xưa. Ngày xưa có phong trào, sôi nổi lắm…”
Lên tới địa điểm tập kết, là đồi 79 mùa xuân ở xã Tiến Thắng, Hà Nội, đã thấy những gương mặt “vang bóng một thời” tề tựu, khoảng 80 người. Cô Thục An, người phụ trách đội cùng thời với nhạc sĩ Trần Viết Được, nay đã 85 tuổi từ Saigon bay ra. Chị Loan từ Tiền Giang. Rồi chị Thúy vào vai Võ Thị Sáu xưa, cũng từ Saigon. Rồi chị Cẩm Vân từ Lào, chị Hiền từ Thụy Điển. Cô Thanh Hà giải nhất tiếng hát mãi xanh, nay 82 tuổi, từ Đắk Lắk cũng có mặt…
Được một lát, thì trưởng ban liên lạc Vàng Anh, anh Hải Minh đi tới. Anh Minh sau này là Hiệu trưởng trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật và du lịch tỉnh Nam Định. Anh vừa giỏi hát, vừa giỏi múa. Tôi mới hỏi anh: “Anh ơi, thế cái Nghệ sĩ ưu tú của anh là cho hát hay cho múa đó anh?”. Anh trả lời: “Đợt ấy, trên trung ương gọi về, hỏi: cả hát và múa anh đều đạt tiêu chuẩn NSƯT rồi. Nhưng mà danh hiệu này chỉ trao một lần thôi, một hạng mục thôi. Hát thì thôi múa, mà múa thì thôi hát. Anh chọn hát hay múa. Anh bảo: thế thì cho tôi chọn hát”.
Đang nói chuyện, anh Trần Viết Tuấn, con trai cố nhạc sĩ Trần Viết Được (tác giả “Trái tim người chiến sĩ”) đi tới ngồi cạnh. Anh mới từ Vũng Tàu ra. Ngày xưa, những người đầu tiên gây dựng đội Vàng Anh của cung Thiếu nhi, có bác Hoàng Vinh và bác Trần Viết Bính. Sau đó, bác Trần Viết Được được phân công về phụ trách đội, rồi chú Trương Văn Khiên (anh trai nhạc sĩ Trương Ngọc Ninh, Trương Vĩnh Bình). Tôi buột miệng hỏi anh Tuấn: Vậy chứ ông Trần Viết Được với ông Trần Viết Bính có phải anh em không anh? Anh bảo: “Ấy chớ nhầm. Ông Trần Viết Bính người gốc Thái Bình, còn bố anh, ông Trần Viết Được quê Năng Tĩnh. Hai ông không họ hàng gì, em nhé”. Bon mồm, tôi lại hỏi: “Bạn em ở Nam Định có Trần Viết Dư, làm báo, nhiều người quý mến, có phải họ hàng với anh không?”. “Không em ạ!”. Ồ, hóa ra Việt Nam ta có rất nhiều họ Trần Viết.
Tán gẫu tiếp, các anh bảo tôi: Vàng Anh mà gặp mặt, thì hát là số một, chụp ảnh là số hai, ăn không quan trọng bằng. Đúng như vậy. Một bữa tiệc tối thịnh soạn được bày ra, mà các cô, các chị ai cũng chỉ ăn vội rồi đi trang điểm. Vào chương trình, thì đúng là thỏa lòng ao ước bấy lâu nay: anh Tuấn Anh lĩnh xướng “Em là chim vàng anh”, cô Thục An đơn ca Ngôi sao cô đơn. Chị Thu Hà “Em yêu cô thợ dệt”. Chị Thanh Hà “Nam Định mình ơi”. Chị Hồng Vân lĩnh xướng “Chúng em đã gặp chị Võ Thị Sáu”. Rồi chị Kim Thoa hát “Ánh đèn hoa đăng” của nhạc sĩ Trương Văn Khiên. Bài vừa dứt, chị Tố Nga chạy lên sân khấu, ôm chầm lấy chị Thoa, xúc động như muốn khóc. Chị Nga là em ruột nhạc sĩ Trương Văn Khiên. Còn chị Thoa là trò cưng của thầy. Nhạc sĩ Trương Văn Khiên năm xưa nhận chị Thoa là con nuôi, trong khi vợ nhạc sĩ cứ nhận chị là con dâu!
Rồi hội trường lặng đi khi anh Hải Minh kể về thầy Trương Văn Khiên. Hôm đoàn lên Hà Nội biểu diễn, anh trốn đi mua hộp diêm Thống Nhất cho mẹ. Xếp hàng lâu thật lâu, anh mới quay về. Thầy đã đứng chờ sẵn, quát anh một trận, mà nước mắt thầy giọt ngắn giọt dài…
Rồi lại có chị Minh Trang lên hát lại “Hạt gạo làng ta” ngày nào, bài hát mà với sự thể hiện nổi bật của Vàng Anh, do chính chị lĩnh xướng, đã lọt top 50 ca khúc thế kỷ. Rồi “Em đi giữa biển vàng”, “Đi học” của nhạc sĩ Bùi Đình Thảo… Điều đáng chú ý, là dù có nhạc của nhiều nhạc sĩ, nhưng mà tác phẩm của bốn nhạc sĩ: Trần Viết Bính, Trần Viết Được, Bùi Đình Thảo và Trương Văn Khiên vẫn rất nổi bật. Kể cũng rất đặc biệt: cái thời ấy, ở miền bắc có rất nhiều nhạc sĩ sáng tác cho thiếu nhi rất giỏi. Có thể kể đến Hoàng Vân, Phạm Tuyên, Phong Nhã, Hoàng Long – Hoàng Lân… Thế nhưng Nam Định, với những nhạc sĩ Nam Định mà tôi vừa nhắc tới, tác phẩm của họ cũng được yêu mến không kém. Và không khí trở nên sôi động, khi chiếc bánh sinh nhật 65 năm Vàng Anh được đưa ra, và lời nhắn gửi của người thầy đầu tiên Trần Viết Bính từ Đồng Nai được đọc trên sân khấu…
Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, những “em bé” ngày nào nay đã lên bà, lên ông. Điều thú vị là rất nhiều người trong số họ thành công ở những lĩnh vực chẳng liên quan gì đến ca hát. Chị Minh Trang, người lĩnh xướng “Hạt gạo làng ta” năm xưa, làm ngành y, ở Bệnh viện 1 tỉnh Nam Định. Chị Hợp, sau những năm đi hát, sang Pháp học y, rồi trở thành Phó chủ nhiệm khoa phẫu thuật Đầu mặt cổ Viện K Hà nội. Chị Tố Nga, chị Tố Oanh cũng theo ngành y và làm bác sĩ. Anh Minh, trưởng ban liên lạc, vừa giỏi hát vừa giỏi múa, về sau là nhà quản lý giáo dục nhiều thành tựu. Còn anh Đông, người lái xe đưa tôi đi suốt chặng đường, đến tối tôi mới biết anh là Phó Hiệu trưởng Đại học Ngoại ngữ. Và nhiều người khac nữa.
Điều này đáng để suy ngẫm. Khi được tuyển vào đội, chắc chắn họ đã rất có năng khiếu ca hát. Nhưng nếu chỉ nhìn họ như những người hát hay thì chưa đủ. Nhiều người trong số họ là những người ưu tú, có thể làm xuất sắc nhiều loại công việc khác nhau.
Ngay cả người thầy đầu tiên của đội cũng vậy. Nhạc sĩ Trần Viết Bính, người có công lớn nhất trong việc gây dựng Vàng Anh, sau khi rời Nam Định vào Đồng Nai không còn quản lý đội văn nghệ nào. Ông dành sự quan tâm lớn cho việc nghiên cứu âm nhạc của đồng bào thiểu số, và được vinh danh, trao nhiều giải thưởng cao quý cho những công trình ấy. Hóa ra người thầy của đội cũng không chỉ giỏi mỗi việc sáng tác hay dựng bài dựng vở.
Hát hay là cái tài. Còn thành công ở nhiều hơn một lĩnh vực thì phần lớn dựa vào thái độ sống, vào tâm thế tận tụy, hết mình. Tôi nghĩ ngay từ khâu tuyển chọn, các thầy đã đòi hỏi rất cao, không chỉ về năng khiếu mà cả về ý thức, thái độ. Rồi trong những năm tập luyện, sinh hoạt, biểu diễn, các thầy tiếp tục bồi đắp những phẩm chất ấy, để họ không chỉ hát giỏi mà còn trở thành những “người giỏi” ở đời. Những năm tháng sinh hoạt trong đội Vàng Anh có lẽ đã bồi đắp ở họ tính kỷ luật, sự tập trung, khả năng làm việc cùng người khác và tinh thần theo đuổi một việc đến cùng. Những phẩm chất ấy không thuộc riêng âm nhạc, nên có thể theo họ vào những nghề nghiệp khác.
Nói cách khác, Vàng Anh là những con người ưu tú, được tuyển chọn, dìu dắt và rèn luyện bởi những người thầy rất-ưu-tú. — cùng với Trần Đăng Tú và 29 người khác tại Khu Du Lịch Đồi 79 Mùa Xuân.
