Thứ Sáu, Tháng 11 20, 2026

Nghề giáo

Mẹ tôi sinh ra trong gia đình nhiều người dạy học. Toàn dân khối tự nhiên nhưng cũng có nhiều người thích viết. Hồi nhỏ, mẹ tôi học đều nhưng rất giỏi văn. 1967, mẹ tôi được giải nhất văn toàn tỉnh Hà Bắc. Hồi ấy thi ở Gia Lương, sau vùng đó có cả ngạn ngữ truyền khẩu về văn tài của mẹ tôi. Nhưng ông ngoại tôi bảo: con gái giỏi văn chỉ để viết thư cho giai, dẹp! Thế là mẹ tôi vào Sư phạm 1, khoa Toán.

Ra trường, mẹ tôi về Lê Hồng Phong cùng ngày với hai người bạn cùng lớp là thầy Thứ, cô Hiền. Nhà tôi có gen về hình học không gian. Mẹ tôi thường biểu diễn tiết mục vẽ ra cái hình cực kỳ phức tạp, rồi quay xuống lớp giải, không nhìn hình, mà không đọc sai tên các điểm, các đoạn thẳng. Ấy là vì nhà ngoại tôi có nhiều người có khả năng vẽ hình trong đầu, thậm chí kẻ thêm đường trong đầu, rồi suy luận luôn trên cái hình tự tưởng tượng đó. Tôi cũng có khả năng đó.

Hồi ấy khoá đầu tiên mẹ tôi dạy ông Vĩnh, ông Cường làm sếp công an. Những khoá sau, có nhà văn Hồ Anh Thái, bộ trưởng Phạm Hồng Hà… Nói là dân đất học, mà họ hiền lành, lễ phép và đúng mực lắm. Khẩu khí bậc nhất phải kể đến các con cụ Lân tổ trưởng tổ Toán. Con cụ lúc nhỏ xíu thường nói: “Sau này phải có người đến tận nhà rước, thì tôi mới đi làm”. (Sau con cụ thành tài, mà khi tôi nói tên mẹ tôi thì nhận ngay: đó là cô giáo tôi, dù mẹ tôi không dạy các anh ngày nào).

Ở cái thành phố Dệt, giáo viên cũng nghèo, không được như công nhân dệt. Cái quần pho tá của họ được thưởng cuối năm giá cả chỉ vàng, trong khi mẹ tôi dạy hơn 10 năm, với bố tôi sếp Thư viện tỉnh, hơn 10 năm sau khi lấy nhau, chưa để dành được 1 chỉ. Đấy là mẹ tôi còn được cụ Bí thư Phan Điền mời kèm riêng cho con gái cụ. Nhưng tình nghĩa thầy trò thì còn mãi tới sau này.

1983, một loạt giáo viên Lê Hồng Phong chuyển công tác. Mẹ tôi chuyển về trường Vừa học vừa làm (nay là Nguyễn Huệ) cùng đợt với bác Lương Thế Phiệt hậu duệ cụ Lương Thế Vinh, và nhiều người khác. Đó là một thế giới khác, với nhiều con em công nhân, và nông dân bên kia sông nữa. Nhiều người trong số họ thực sự không có khả năng học, chắc do hoàn cảnh gia đình. Nhiều lúc mẹ tôi bảo dạy học mà như kéo cày. Nhưng thu nhập lại tốt hơn, vì nhà máy Dệt họ quan tâm. Có lúc giáo viên cả trường, mỗi người được một cái xe đạp Nam Hà, một tài sản giá trị bấy giờ. Nhưng vẫn nghèo, vẫn phải nhờ bà ngoại tôi giúp nhiều mặt. Tới 1989, bà tôi mất, mẹ tôi chính thức học tiêu tiền, mất 3 năm cùng cực. Rồi phong trào học đi lên, nhà tôi đỡ túng dần. Nhưng mẹ tôi vẫn kêu ca vụ dạy học như kéo cày!

Một hôm có anh học trò mẹ tôi, tên là Cương trố, gặp tôi, bảo: “Phương ơi Phương, ông về xin với cô cho tôi điểm trung bình, để tôi lên lớp. Tôi đúp 1 lần rồi, đúp nữa tôi phải nghỉ thôi”. Tôi gật gật, nhưng nghĩ “Cái thằng này vớ vẩn, dốt thì đúp, xin xỏ gì”. Tôi về nói với mẹ tôi, mẹ tôi bảo: “Cái thằng ấy, năm ngoái tao cho nó đúp đấy mà. Mày bảo nó yên tâm. Tao đã nghiêm với nó rồi, mà đúng là nó không học được. Bây giờ thì cũng phải cho nó lên cho xong đi, cho nó có cái bằng đi làm công nhân. Chứ bố mẹ nó nuôi nó ăn học 12 năm, có ít tiền đâu. Bây giờ triệt nó, nó nghỉ, bằng ấy năm bằng số không thì ác quá. Mày bảo nó cố mà ra trường”.

Quãng 1995, đất nước trên đà đổi mới mạnh mẽ. Ở Nam Định, phong trào học thêm rầm rộ, các lò luyện mở ra rất nhiều. Mẹ tôi tăng tốc, thu nhập dạy thêm gấp hơn 10 lần lương. Từ đấy mẹ tôi sinh ra bệnh đau đầu. Cứ chuẩn bị đi dạy buổi chiều là mẹ tôi phải uống thuốc panadol. Sau này tôi mới biết đó là một sự liều lĩnh với sức khoẻ.

Tới 2006, năm cuối cùng mẹ tôi dạy học, có vụ thầy Đỗ Việt Khoa tố gian lận thi tốt nghiệp ở Hà Tây. Hồi đó thi tốt nghiệp chỉ để tốt nghiệp, lấy bằng, chứ không liên quan tới thi đại học. Cả xã hội dậy sóng. Bao nhiêu bài báo tung hô thầy Khoa. Mẹ tôi xem báo, thở dài. Mẹ tôi bảo: “Cái cỡ thi tốt nghiệp mà còn phải quay bài, mày nghĩ nó thi nổi đại học không? Nhóm ấy chỉ mong học xong, có bằng phổ thông, đứa nào lanh thì đi buôn, chậm thì đi công nhân. Làm gì mà rùm beng như cháy nhà chết người. Còn tại sao nó dốt như thế, thì nhiều nguyên nhân lắm. Dốt mấy cũng phải cho nó bước vào cuộc mưu sinh chứ. Tấm bằng phổ thông là tối thiểu rồi, để xin việc, chứ chúng nó có dùng để lấy le với ai đâu, khổ”.

3/2006, mẹ tôi rục rịch làm quy trình nghỉ hưu. Mẹ tôi bảo bố tôi: “Ông yên tâm, mấy nữa tôi về hưu, tôi chuyên tâm cơm nước giặt giũ dọn dẹp nhà cửa để ông đi làm”. Mẹ tôi lại bảo tôi: “Sau làm gì thì làm, đừng làm nghề giáo”. Nói đi nói lại mấy lần.

Thế mà hưu được 1 tháng, chưa kịp hưởng sự nhàn nhã, thì mẹ tôi tai biến, liệt nửa người, tới 19 năm sau thì mất.

Tôi có đứa con gái đầu, cũng thích văn chương. Chưa từng có giải học sinh giỏi cấp tỉnh, nhưng nó có 3 giải toàn quốc: một giải viết về truyền thống yêu nước, một giải viết về thầy cô và mái trường, và một giải viết thư UPU. Hỏi nó thích nghề gì, thì 10 lần như 1: con làm cô giáo!

Ngày mai 20/11, nhằm trúng ngày giỗ đầu mẹ tôi. Đời mẹ tôi đi dạy, cay đắng ngọt bùi đủ cả. Tôi ngồi nhớ lại, như một thước phim. Chỗ nào đồng nghiệp tồi tệ, hay giờ trò xấu xa, tôi cắt bỏ đi, coi như thể hiện cái đức của mẹ tôi. Còn lại tôi biên trung thực, như một sự tưởng nhớ đến mẹ tôi, đến một thời nghề giáo ở Thành Nam nhiều cơ cực.

Ps: Đoạn nói về thi tốt nghiệp, chỉ là góc nhìn của mẹ tôi trong khuôn khổ kỳ thi kiểu cũ, không liên quan tới những bê bối thi tốt nghiệp vừa xảy ra ở 1 tỉnh miền núi. Vì vậy, xin đừng liên hệ quàng xiên rồi đánh giá nọ kia nhé.

Tác giả: Hoàng Phương

RELATED ARTICLES
- Advertisment -
Google search engine

Most Popular

Recent Comments